🔬 علوم چهارم دبستان

🌙 درس ۸: آسمان در شب

شب آسمانیِ ایمان ✨

ایمان با عمویش به استان فارس سفر کرد تا با زندگی عشایر آشنا شود. هنگام غروب خورشید نقطه‌ای درخشان توجهش را جلب کرد. وقتی هوا تاریک شد، آسمان را پر از نقطه‌های روشن دید و شگفت‌زده شد!

💭 چرا برخی نقطه‌ها نورانی‌تر دیده می‌شوند؟ چرا در روز آن‌ها را نمی‌بینیم؟ آیا فاصله‌ی همه‌ی آن‌ها از ما یکسان است؟

در آسمان شب نقطه‌های نورانی بسیار زیادی هست. فاصله‌ی آن‌ها با زمین یکسان نیست؛ برخی دورتر و برخی نزدیک‌ترند. ستاره‌شناسان قدیم با وصل کردن فرضی ستاره‌ها به هم، شکل‌هایی در ذهن خود تصور می‌کردند و برایشان نام می‌گذاشتند؛ مثل خرس بزرگ (دُبِّ اکبر).

🎮 بازی ۱: ستاره‌ها را به هم وصل کن

نقطه‌ها را به ترتیب شماره لمس کن تا شکل ساخته شود. (این شکل ساده، نمونه‌ای از وصل کردن فرضی ستاره‌هاست.)

نقطه‌ی ۱ را لمس کن.

🌌 کهکشان و منظومه‌ی خورشیدی

همه‌ی نقطه‌های نورانی شب در مجموعه‌هایی به نام کهکشان قرار دارند. کهکشانی که ما در آن هستیم راه شیری نام دارد. خورشید یکی از ستاره‌های این کهکشان و نزدیک‌ترین ستاره به زمین است؛ چون از خود نور دارد به آن ستاره می‌گویند.

زمین به دور خورشید می‌چرخد و هفت سیاره‌ی دیگر هم به دور خورشید می‌گردند. خورشید و هر چیزی که به دور آن می‌گردد منظومه‌ی خورشیدی است. سیاره‌ها از خود نور ندارند و نور خورشید را بازتاب می‌کنند. دورترین سیاره نپتون است و جنس آن گاز است؛ جنس بهرام سنگ است.

🎮 بازی ۲: سیاره‌ها را به ترتیب از خورشید بچین

از نزدیک‌ترین سیاره به خورشید شروع کن.

☀️ خورشید

🎮 بازی ۳: گردش سیاره‌ها به دور خورشید

مسیر حرکت سیاره‌ها به دور خورشید مدار نام دارد. سیاره‌ها در مدار خود می‌گردند و به هم برخورد نمی‌کنند. (سرعت‌ها نمایشی‌اند و اندازه‌ها واقعی نیستند.)

🌍 هر دور کامل گردش زمین به دور خورشید، یک سال زمین است؛ حدود ۳۶۵ شبانه‌روز. تقویم ایران براساس همین گردش تنظیم شده و تقویم خورشیدی (شمسی) نام دارد. سال سیاره‌های دورتر طولانی‌تر است، چون مسیر بلندتری را می‌پیمایند.

🎮 بازی ۴: ستاره یا سیاره؟ نور از کجاست؟

🌙 ماه و شکل‌های گوناگون آن

ماه نزدیک‌ترین همسایه‌ی زمین است و به دور آن می‌چرخد. ماه از خود نور ندارد و نور خورشید را بازتاب می‌کند؛ به این نور مهتاب می‌گویند. در ماه آب و هوا وجود ندارد و سطح آن ناهموار و پر از گودال است. چرخش ماه به دور زمین حدود چهار هفته طول می‌کشد که به آن ماه قمری می‌گویند.

بازی ۵: شب‌های ماه قمری را جلو ببر و ببین بخش روشن‌شده‌ی ماه چه تغییری می‌کند. (شکل ساده‌شده است.)

نور خورشید مقداری از سطح ماه را روشن می‌کند و ما همان بخش را از زمین می‌بینیم. این مقدار در شب‌های مختلف تغییر می‌کند.

🔭 حدود هزار سال پیش اولین رصدخانه‌ی ایران در شهر ری ساخته شد. ستاره‌شناسان در رصدخانه‌ها با ابزارهایی مثل تلسکوپ ستاره‌ها و سیاره‌ها را مطالعه می‌کنند.

🎮 بازی ۶: نگهبان سیاره‌ی زمین

زمین تنها سیاره‌ای است که انسان، گیاهان و جانوران روی آن زندگی می‌کنند. این کارها از زمین مراقبت می‌کنند یا نه؟

📝 خودسنجی (۱۰ سؤال)